گشادی مقعدی: علائم، علت‌ها و درمان‌ خانگی

گشادی مقعد به حالتی گفته می شود که عضله اسفنکتر، یعنی همان حلقه عضلانی دور مجرای مقعد، توان طبیعی خود برای بسته نگه داشتن کامل این ناحیه را از دست می دهد و فرد در کنترل خروج گاز یا مدفوع دچار مشکل می شود.

این وضعیت به تنهایی یک بیماری مستقل نیست، بلکه معمولا نشانه یک مشکل زمینه ای مثل ضعف اسفنکتر، آسیب زایمانی یا افتادگی رکتوم است. خبر خوب این است که در اکثر موارد، گشادی مقعد قابل بررسی و درمان است، از تمرینات ساده کف لگن گرفته تا روش های تخصصی تر پزشکی.

آیا گشادی مقعد یک بیماری است؟

در واقع اصطلاح گشادی مقعد یک اصطلاح عامیانه و رایج در گفتگوی روزمره است و در متون علمی و پزشکی به این شکل استفاده نمی شود. وقتی فردی با این نگرانی نزد پزشک متخصص جراحی عمومی یا فوق تخصص بیماری های کولون و رکتوم می رود، پزشک به دنبال یک نام دقیق تر برای مشکل واقعی می گردد و معمولا یکی از چهار حالت زیر پشت این احساس گشادی پنهان است.

اول ضعف اسفنکتر مقعدی است، یعنی کاهش قدرت عضله حلقوی که وظیفه بستن کامل مجرا را دارد. دوم بی اختیاری مدفوع است که به شکل نشت غیر ارادی گاز یا مدفوع، به خصوص در حالت اسهال، خودش را نشان می دهد.

طبق توضیحات کلینیک مایو، ضعف یا آسیب عضلات ناحیه مقعد و کف لگن می‌ تواند یکی از عوامل ایجاد بی‌ اختیاری مدفوع باشد. به همین دلیل در بررسی اصطلاح عامیانه گشادی مقعد، پزشک معمولا به جای بررسی خودِ اندازه مجرا، عملکرد عضلات و توانایی کنترل دفع را ارزیابی می‌ کند.

و سوم افتادگی رکتوم یا پرولاپس رکتال است، یعنی وضعیتی که بخشی از دیواره روده بزرگ از مجرای مقعد بیرون می زند. و چهارم آسیب عضلات کف لگن است که اغلب پس از زایمان های سخت یا مکرر دیده می شود.

به همین دلیل اولین قدم درست، رسیدن به یک تشخیص دقیق است، نه فقط پذیرفتن یک نامگذاری عامیانه. درمان یک ضعف خفیف اسفنکتر با درمان افتادگی کامل رکتوم کاملا فرق دارد و مسیر درمانی متفاوتی را می طلبد.

علت های گشادی مقعد

گشادی مقعد معمولا یک علت واحد ندارد و در بیشتر بیماران، ترکیبی از چند عامل باعث ضعیف شدن تدریجی اسفنکتر یا عضلات کف لگن می شود. شناخت دقیق علت، مهم ترین قدم برای انتخاب درمان درست است، چون رویکرد درمانی برای یک زن جوان بعد از زایمان، با رویکرد درمانی برای یک فرد مسن مبتلا به یبوست مزمن فرق می کند.

زایمان طبیعی و آسیب حین زایمان

زایمان واژینال، به خصوص زایمان های سخت، طولانی یا همراه با فورسپس و اپیزیاتومی گسترده، می تواند مستقیم به عضلات اسفنکتر یا اعصاب کنترل کننده آن آسیب برساند. زایمان‌ های طبیعی دشوار یا همراه با آسیب اسفنکتر، می‌ توانند خطر ضعف این عضلات را افزایش دهند.

افزایش سن و ضعف طبیعی عضلات

مثل تمام عضلات بدن، اسفنکتر مقعدی هم با افزایش سن به تدریج توان و کشسانی خود را از دست می دهد. کاهش سطح هورمون ها بعد از یائسگی در زنان هم می تواند این روند را سریع تر کند.

جراحی های ناحیه مقعد

جراحی هایی مثل عمل هموروئید، ترمیم فیستول مقعدی یا برداشتن شقاق، می توانند ناخواسته به بافت اسفنکتر آسیب بزنند، حتی اگر جراحی با موفقیت انجام شده باشد. به همین دلیل پزشک همیشه سابقه جراحی های قبلی بیمار را می پرسد.

یبوست مزمن و فشار زیاد هنگام اجابت مزاج

فشار آوردن مکرر و طولانی مدت هنگام دستشویی رفتن، فشار زیادی به عضلات کف لگن و اسفنکتر وارد می کند و در طول سال ها می تواند به شل شدن تدریجی این ناحیه منجر شود.

اسهال مزمن و بیماری های التهابی روده

بیماری هایی مثل کولیت اولسراتیو یا کرون، با ایجاد اسهال های مکرر و التهاب مداوم، فشار زیادی به اسفنکتر وارد می کنند و در درازمدت توان کنترل آن را کاهش می دهند.

بیماری های عصبی

دیابت کنترل نشده، سکته مغزی، آسیب نخاعی یا بیماری ام اس می توانند اعصابی را که پیام کنترل اسفنکتر را منتقل می کنند دچار اختلال کنند، حتی اگر خود عضله سالم باشد.

رابطه جنسی مقعدی

رابطه جنسی مقعدی مکرر، به خصوص بدون رعایت اصول ایمنی و بدون روان کننده کافی، در برخی افراد می تواند به کشیدگی موقت یا در موارد نادر آسیب بافتی منجر شود، هر چند عوارض رابطه مقعدی اغلب بیش از واقعیت بزرگ نمایی می شود که در ادامه مقاله به آن باز می گردیم.

اضافه وزن و سرفه مزمن

چاقی و سرفه مزمن، مثلا در افراد سیگاری، فشار داخل شکمی را به طور مداوم بالا نگه می دارند و این فشار مضاعف در طول زمان به عضلات کف لگن و اسفنکتر آسیب می زند.

علائم و نشانه های گشاد شدن مقعد چیست؟

شدت علائم گشادی مقعد به علت اصلی و میزان ضعف عضلات بستگی زیادی دارد. بعضی افراد فقط در مواقع اسهال یا استرس متوجه مشکل می شوند و برخی دیگر حتی در حالت عادی هم دچار نشت می شوند. شایع ترین نشانه هایی که پزشکان از بیماران می شنوند شامل موارد زیر است:

• نشت غیر ارادی گاز، به خصوص هنگام خنده، عطسه یا فعالیت بدنی
• نشت مقدار کمی مدفوع آبکی یا نرم، بدون احساس نیاز قبلی
• احساس خالی نشدن کامل روده بعد از دستشویی رفتن
• لکه شدن مدفوع روی لباس زیر در طول روز
• کاهش زمان هشدار بین احساس نیاز فوری و رسیدن به دستشویی
• احساس افتادگی، پری یا وجود توده در ناحیه مقعد
• سختی در نگه داشتن گاز، به خصوص در حالت اسهال یا بیماری گوارشی

نکته ای که کمتر جایی به آن اشاره می شود این است که پزشکان برای ارزیابی دقیق تر شدت علائم، از پرسشنامه هایی مثل امتیاز بی اختیاری وکسنر استفاده می کنند.

این پرسشنامه بر اساس تعداد دفعات نشت گاز یا مدفوع در هفته، نیاز به پد بهداشتی و میزان تاثیر بر زندگی روزمره، یک عدد مشخص به شدت مشکل می دهد و به پزشک کمک می کند بفهمد بیمار به درمان های ساده پاسخ می دهد یا باید سراغ روش های تخصصی تر برود.

علائم گشادی مقعد معمولا در حالت اسهال یا بعد از غذاهای محرک بیشتر خودشان را نشان می دهند، در حالی که در حالت مدفوع سفت و شکل گرفته ممکن است فرد اصلا متوجه ضعف اسفنکتر خود نشود. بهتر است پیش از مراجعه به پزشک، الگوی دقیق علائم خود را در چند هفته یادداشت کنید تا تشخیص و انتخاب درمان ساده تر شود.

آیا گشادی مقعد درمان می شود؟

پاسخ کوتاه این است که بله، گشادی مقعد در اکثریت قریب به اتفاق موارد قابل درمان یا حداقل قابل کنترل قابل توجه است. انتخاب روش درمانی به علت اصلی مشکل، شدت علائم و سن و شرایط جسمی فرد بستگی دارد. درمان معمولا از ساده ترین روش شروع می شود و فقط در صورت عدم پاسخ، به سمت روش های پیشرفته تر مثل جراحی حرکت می کند.

درمان علت زمینه ای

اگر گشادی مقعد نتیجه یک بیماری زمینه ای مثل دیابت کنترل نشده، بیماری التهابی روده یا اسهال مزمن باشد، اولین و مهم ترین قدم، کنترل همان بیماری اصلی است. در بسیاری از بیماران، فقط با کنترل قند خون یا درمان کولیت، بخش بزرگی از علائم بی اختیاری هم بهتر می شود.

تمرینات وزرشی کگل

تمرینات کگل شامل منقبض کردن و رها کردن ارادی عضلات کف لگن است، دقیقا مثل حالتی که برای نگه داشتن ادرار استفاده می کنید. انجام منظم و درست این تمرینات، حتی چند دقیقه در روز، می تواند طی چند هفته تا چند ماه قدرت اسفنکتر را به طور محسوسی افزایش دهد.

بیوفیدبک

بیوفیدبک یک روش پیشرفته تر است که در آن با یک حسگر کوچک، فعالیت عضلات کف لگن روی صفحه نمایش به بیمار نشان داده می شود. این بازخورد بصری کمک می کند فرد یاد بگیرد دقیقا کدام عضله را باید منقبض کند، چون خیلی از افراد در تمرین کگل معمولی، عضله اشتباهی را فعال می کنند.

فیزیوتراپی کف لگن

فیزیوتراپیست های متخصص کف لگن، با ترکیب تمرینات دستی، دستگاه های تحریک الکتریکی و آموزش تنفس صحیح، می توانند برنامه ای اختصاصی برای تقویت اسفنکتر طراحی کنند. این روش به خصوص برای زنانی که بعد از زایمان دچار ضعف کف لگن شده اند بسیار موثر است.

پماد برای درمان گشادی مقعدی

درباره پمادها باید صادق بود؛ هیچ پمادی به تنهایی نمی تواند ضعف عضلانی اسفنکتر را کامل برطرف کند، اما بعضی محصولات موضعی می توانند در کنار سایر درمان ها به کاهش تحریک پوستی یا افزایش نسبی تون عضله داخلی کمک کنند.

پیش از استفاده از هر کدام از این محصولات، حتما با پزشک یا داروساز مشورت کنید، چون استفاده نادرست یا طولانی مدت از بعضی ترکیبات موضعی می تواند پوست حساس این ناحیه را تحریک کند.

جراحی

وقتی درمان های غیر تهاجمی جواب ندهند یا علت مشکل چیزی مثل پارگی واقعی اسفنکتر یا افتادگی پیشرفته رکتوم باشد، جراحی وارد می شود. روش هایی مثل ترمیم اسفنکتر، جراحی اصلاح افتادگی رکتوم یا در موارد پیشرفته تر کاشت دستگاه تحریک عصب ساکرال، از جمله گزینه های موجود هستند. تصمیم نهایی برای جراحی همیشه باید بعد از بررسی کامل و با نظر جراح کولورکتال گرفته شود.

درمان خانگی گشادی مقعدی

درمان های خانگی به تنهایی نمی توانند جای درمان پزشکی را بگیرند، اما در کنار آن، به خصوص در موارد خفیف تا متوسط، تاثیر واقعی و قابل اندازه گیری دارند. رعایت نکات زیر هم فشار روی اسفنکتر را کم می کند و هم روند بهبود را سرعت می بخشد.

افزایش فیبر غذایی و آب کافی

مصرف کافی فیبر از میوه، سبزی و غلات کامل، همراه با آب کافی در طول روز، باعث می شود مدفوع نه خیلی سفت و نه خیلی شل باشد. این تعادل، فشار وارد شده به اسفنکتر هنگام دفع را به شکل قابل توجهی کم می کند.

اصلاح عادت دستشویی رفتن

نشستن طولانی مدت روی توالت، مثلا همراه با گوشی موبایل، فشار مداومی به عضلات کف لگن وارد می کند. استفاده از یک چهارپایه کوچک زیر پا برای رسیدن به وضعیت اسکات طبیعی تر هم دفع را راحت تر و کم فشارتر می کند.

کاهش وزن و ورزش منظم

اضافه وزن، فشار مداومی به کف لگن وارد می کند. کاهش وزن تدریجی همراه با ورزش های سبک مثل پیاده روی، بدون فشار ناگهانی روی شکم، به تقویت کلی عضلات حمایت کننده کمک می کند.

حمام نشسته گرم

نشستن چند دقیقه در آب گرم و کم عمق، به خصوص بعد از دستشویی رفتن، جریان خون ناحیه مقعد را بهتر می کند و در بسیاری از بیماران احساس ناراحتی و تحریک را کاهش می دهد.

ترک سیگار

سرفه مزمن ناشی از سیگار کشیدن، فشار داخل شکمی را به طور مکرر بالا می برد. ترک سیگار، هم برای سلامت عمومی و هم برای کاهش فشار روی عضلات کف لگن مفید است.

اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین

بلند کردن ناگهانی و نادرست اجسام سنگین، فشار زیادی به شکم و کف لگن وارد می کند. اگر مجبور به بلند کردن وزنه هستید، بهتر است از زانو خم شوید، نه از کمر.

مدیریت رژیم غذایی در اسهال یا سندروم روده تحریک پذیر

شناسایی و حذف غذاهایی که باعث اسهال یا نفخ می شوند، مثل بعضی لبنیات یا غذاهای خیلی چرب، می تواند تعداد دفعات نشت غیر ارادی را به طور محسوسی کاهش دهد.

چه زمانی گشادی مقعد خطرناک است؟

در بیشتر موارد، گشادی مقعد یک مشکل مزمن و قابل مدیریت است، نه یک وضعیت اورژانسی. اما بعضی نشانه ها هستند که نباید نادیده گرفته شوند و نیاز به بررسی فوری تر پزشکی دارند.

• بی اختیاری کامل و ناگهانی که قبلا وجود نداشته
• خونریزی از مقعد، به خصوص همراه با درد
• بیرون زدگی بافت یا توده از مجرای مقعد که خود به خود برنمی گردد
• درد شدید و ناگهانی در ناحیه مقعد
• تب همراه با درد یا تورم ناحیه مقعد
• ترشح غیر طبیعی یا بدبو از مقعد

پزشکان متخصص جراحی عمومی و بیماری های کولون و رکتوم معمولا تاکید می کنند که ترکیب همزمان چند نشانه هشدار، مثل تب همراه با درد شدید یا خونریزی مداوم، جدی تر از بروز تنها یک علامت به تنهایی است.

دکتر عاطفه دهقانی تفتی توصیه می کند در صورت مشاهده هر یک از این علائم هشدار، به خصوص اگر به تازگی و ناگهانی شروع شده باشند، فرد نباید منتظر بهتر شدن خود به خودی بماند و باید در اسرع وقت به پزشک متخصص جراحی عمومی یا فوق تخصص کولورکتال مراجعه کند، چون تاخیر در بعضی موارد مثل عفونت یا افتادگی پیشرفته رکتوم می تواند روند درمان را پیچیده تر کند.

پزشک چگونه علت را تشخیص می دهد؟

تشخیص گشادی مقعد معمولا با یک گفتگوی دقیق شروع می شود؛ پزشک درباره سابقه زایمان، جراحی های قبلی، عادت روده ای، بیماری های زمینه ای مثل دیابت و الگوی دقیق نشت گاز یا مدفوع سوال می کند. بعد از این گفتگو، معاینه فیزیکی و معاینه رکتال با انگشت، که به آن معاینه دیجیتال رکتال گفته می شود، انجام می شود تا پزشک بتواند تون اولیه اسفنکتر را ارزیابی کند.

در صورت نیاز به بررسی دقیق تر، آزمایش هایی مثل مانومتری آنورکتال برای اندازه گیری دقیق فشار اسفنکتر، سونوگرافی داخل مقعدی برای بررسی سلامت ساختاری عضله، دفکوگرافی برای بررسی نحوه دفع و احتمال افتادگی رکتوم، و در مواردی الکترومیوگرافی کف لگن برای بررسی عملکرد عصبی عضلات، درخواست می شود.

اگر پزشک به بیماری التهابی روده یا مشکل دیگری در روده بزرگ شک کند، آزمایش کولونوسکوپی هم ممکن است به برنامه تشخیصی اضافه شود.

این ترکیب از معاینه بالینی و آزمایش های تخصصی، به پزشک کمک می کند به جای برچسب کلی گشادی مقعد، دقیقا مشخص کند مشکل از عضله است، از عصب است، یا از ساختار آناتومیک روده.

عوارض درمان نشدن گشادی مقعد چیست؟

خیلی از افراد از ترس شنیدن خبر بد، مراجعه به پزشک را عقب می اندازند. اما واقعیت این است که نادیده گرفتن گشادی مقعد لزوما به معنای یک فاجعه فوری نیست، بلکه بیشتر به معنای از دست دادن فرصت بهبود زودتر و ساده تر است. آنچه واقعا اتفاق می افتد به علت اصلی، شدت اولیه مشکل و روند طبیعی بدن هر فرد بستگی دارد و در افراد مختلف می تواند نتیجه متفاوتی داشته باشد.

1. در بعضی افراد، به خصوص در موارد خفیف و بدون علت پیشرونده، علائم برای مدت طولانی تقریبا ثابت می ماند و بدتر نمی شود.
2. در گروهی دیگر، به خصوص وقتی علت زمینه ای مثل یبوست مزمن یا بیماری التهابی روده کنترل نشود، علائم به مرور زمان بدتر می شود.
3. در برخی بیماران، به خصوص کسانی که علت اصلی شان ضعف پیشرونده عضلانی یا عصبی است، مشکل می تواند در نهایت به بی اختیاری مدفوع آن هم به صورت شدید برسد.
4. تحریک و التهاب مزمن پوست اطراف مقعد، ناشی از نشت مکرر، می تواند در طول زمان ایجاد شود.
5. تاثیر روانی و اجتماعی مشکل، مثل اجتناب از فعالیت های اجتماعی به خاطر ترس از نشت ناگهانی، معمولا با گذشت زمان و بدون درمان بیشتر می شود، نه کمتر.

باورهای اشتباه در مورد گشادی مقعدی

در فضای اینترنت، درباره گشادی مقعد باورهای نادرست زیادی رواج دارد که گاهی باعث نگرانی بی مورد و گاهی باعث بی توجهی به علائم واقعی می شود. شناخت این باورهای غلط، به اندازه شناخت علائم واقعی اهمیت دارد. ادامه چندین باور غلط که رایج شده است بررسی شده اند.

• گشادی مقعد فقط بعد از زایمان طبیعی اتفاق می افتد. واقعیت این است که علت های متعددی مثل یبوست مزمن، جراحی یا بیماری های عصبی هم می توانند باعث آن شوند.
• رابطه جنسی مقعدی همیشه باعث گشادی دائمی و غیر قابل برگشت می شود. در واقعیت بدن اکثر افراد توان بازگشت به حالت طبیعی را دارد و آسیب دائمی بیشتر در موارد افراطی یا همراه با آسیب بافتی جدی دیده می شود.
• گشادی مقعد همیشه نیاز به جراحی دارد. در واقعیت بیشتر بیماران با تمرینات کف لگن، بیوفیدبک یا اصلاح علت زمینه ای بهبود قابل توجهی پیدا می کنند.
• این مشکل فقط مخصوص افراد مسن است. در واقعیت زنان جوان بعد از زایمان و حتی مردان جوان با بیماری های گوارشی هم می توانند دچار آن شوند.

نتیجه گیری

گشادی های مقعدی یک مشکل شایع است که می‌ تواند به علت‌ های مختلفی بروز کند. درمان‌ های مناسب می‌ توانند به کاهش علائم و پیشگیری از عوارض آن کمک کنند. برای افراد مبتلا به مقعد گشاد، مراجعه به پزشک و استفاده از درمان‌ های خانگی و دارویی می‌تواند به تسکین درد و کاهش التهاب کمک کند.

پارما کلینیک با ارائه خدمات مشاوره و درمان در زمینه مشکلات مقعدی، به شما کمک می‌ کند تا از راحتی و سلامت بیشتری برخوردار شوید. با کارشناسان مجرب پارما کلینیک از طریق شماره 02188065954 تماس بگیرید تا درمان مناسبی دریافت کنید و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشید.

سوالات متداول

گشادی های مقعدی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص گشادی های مقعدی معمولا از طریق معاینه بالینی توسط پزشک انجام می‌ شود. در برخی موارد، ممکن است آزمایش‌هایی مانند پروکتوسکوپی برای بررسی وضعیت مقعد انجام شود.

چه عواملی باعث گشادی در مقعد می‌شود؟
عوامل مختلفی از جمله بواسیر، شقاق مقعدی، زایمان و رابطه مقعدی می‌ توانند باعث گشادی در مقعدی شوند.

آیا درمان خانگی برای گشادی مقعد موثر است؟
بله، استفاده از گیاهان دارویی و تغییرات در سبک زندگی می‌تواند علائم گشادی در مقعد را کاهش دهد، اما برای درمان قطعی بهتر است با پزشک مشورت کنید.

آیا گشادی های مقعدی می‌تواند به عوارض دیگری منجر شود؟
بله، اگر گشادی های مقعد درمان نشود، می‌تواند به عفونت‌ها، درد مزمن و مشکلات گوارشی منجر شود.